art

OVER DE LICHAAMSTAAL VAN..... IONICA SMEETS & 'FRIENDS'

het regent negens met griffels van de juf;-)

Onlangs was ik in Rijksmuseum Boerhaave te Leiden bij het afscheidssymposium van directeur Dirk van Delft. Voor het thema ‘Wetenschap, impact & het grote publiek’ waren vijf sprekers uitgenodigd. Het was een zeer interessante dag met sprekers die zonder veel moeite het publiek konden boeien. Wat dan extra opvalt is hoe iedereen een eigen authentieke manier van presenteren kan hebben. Er is niet 1 goede manier; er zijn er vele die werken.

Ionica
Een van de sprekers was Ionica Smeets, ooit begonnen als een van de twee wiskundemeisjes. Nu hoogleraar wetenschapscommunicatie en verder bekend als columniste en tv presentatrice. Ionica sprak over de misverstanden in communicatie die kunnen ontstaan tussen de expert en de ontvanger. Ze gebruikt veel leuke taalvoorbeelden om haar verhaal helder te maken. Ze heeft een spontaan lijkend maar natuurlijk regelmatig gepresenteerd verhaal, ondersteund door veel beelden. Hierbij valt op dat ze een aantal keer een beeld laat zien met tekst die ze ons als publiek vraagt te lezen maar waar ze niet de tijd voor geeft; ze blijft gewoon verder praten. Je mist zo altijd een van de twee. Dat is natuurlijk jammer maar ook makkelijk te voorkomen door even stil te zijn en de tijd te geven voor het lezen van de tekst. Straks meer over Ionica.

Spiekbriefje
Andrea Evers, hoogleraar gezondheidspsychologie, pratend met een vrij hoge stem en veel verschil in haar intonatie geeft daarentegen juist veel ruimte aan het publiek om tekst door te laten dringen. Ze doet dit door middel van pauzes en stops in tekst en beweging. Ze kijkt dan de zaal even onderzoekend lachend aan. Ze vertelt, aan de hand van onderzoek naar placebo’s over de verwevenheid tussen lichaam en geest, de conditionering van ons lichaam en óók van onze geest. Ze doet dit aan de hand van beelden en filmpjes. Gelikte slides, maar ik geloof niet dat ze allemaal even nodig waren. Ik denk dat hier de slides vooral dienen als ‘spiekbriefje’. Best slim maar ook de omgekeerde wereld; slides horen het publiek te dienen, niet de spreker. Als je daaraan denkt bij het maken van een powerpoint wordt het vaak een compacter en effectiever geheel. Andrea maakt, net als Ionica, veel contact en heeft interactie met haar publiek. Maar Andrea spreekt individuele mensen uit de zaal wel heel direct aan. Ik zou het beter en aardiger vinden wanneer ze daarvoor niet steeds dezelfde persoon nam want dat werd wat flauw.

Voorleestoon
Rob van Hattum, chief science officer NEMO, VPRO, spreekt als enige helemaal zonder powerpoint, Iets wat hij zelf benoemt en blijkbaar trots op is. Dat is terecht; hij heeft het niet nodig. maar hij heeft wel een ander ‘spiekbriefje’: hij leest zijn tekst van papier. Over dat lezen van papier: ik heb dat ooit 1 keer ongemerkt horen gebeuren en dat was door Gijs Scholten van Aschat, een acteur en niet zomaar een. Voor de gewone stervelingen onder ons geldt dat je het ‘voorlezen’ altijd terughoort. Altijd. Bij Rob was ook zo’n ‘voorleestoon' te horen. De tekst werd bovendien niet alleen voorgelezen maar was ook duidelijk een ‘leestekst’. Een hele mooie, dat wel. Misschien is het een idee om bij het bedenken van een tekst in je hoofd te houden dat het een verhaal is dat ‘gehoord’ moet worden en niet ‘gelezen’. Dat heeft vaak nogal wat invloed op de manier van schrijven. Steekwoorden in plaats van zinnen bij het opschrijven kan ook nog wel eens beter werken. Rob bepleitte vurig zijn visie over ‘Onze cultuur is wetenschap en Wetenschap is onze cultuur.’ Met aantrekkelijke voorbeelden vertelde hij over ‘De minachting voor onze wetenschappelijke technologische cultuur’. Rob is duidelijk iemand die zich prettig voelt in de spotlights. Iemand die lekker in zijn lijf zit zou ik bijna zeggen. Hij neemt makkelijk de ruimte in en heeft een natuurlijke bewegingstaal die prettig groots en uitgesproken is. En juist daarom zou ik meer van hem willen zien zonder dat ‘gespiek’.

Wapperen
Bij de bewegingstaal van Ionica zie je dat ze vrij veel met haar armen beweegt en daarbij valt op dat haar handen en onderarmen vrijwel altijd wapperend bewegen, geen duidelijke strakke bewegingen maar steeds wapperend, bijna trillend. Niet groots en uitgesproken zoals Rob van Hattum. Ze staat veel op één been, soms even onrustig wisselend, met het andere been in een ‘standje’ achter of zij. Deze twee dingen kunnen allebei een signaal van spanning of onzekerheid zijn maar dat idee heb ik bij haar zeker niet, Misschien gewoon iets om je bewust van te zijn waardoor het vanzelf afneemt?

3 openingen
Als opening van haar lezing had Ionica een handige truc om de aandacht van zichzelf naar iemand uit het publiek te brengen. Grappig hoe ze dat doet, misschien voelt het even fijn om aan het begin niet alle aandacht in één keer op zichzelf af te voelen komen? Rob van Hattum had ook een ‘lachers op de hand-krijg’ opening: hij trok heel demonstratief en opzettelijk onhandig een t-shirt aan over zijn kleding met de toepasselijke tekst: “The good thing about science is that it’s true whether or not you believe in it.” Ietsjes minder aandacht voor het omkleden en iets meer voor de quote had het duidelijker gemaakt. Een heel andere manier van beginnen had Hendrik Spiering, chef redactie wetenschap, NRC handelsblad. Hij begon met vertellen wàt hij allemaal zou gaan vertellen in de komende 20 minuten. Dat kan, bij een college bijvoorbeeld, handig zijn zodat je weet wanneer je alert moet zijn als luisteraar. Maar in dit geval denk ik dat je kunt vertrouwen op de volle 20 minuten aandacht van de zaal wanneer je bijvoorbeeld direct krachtig begint met een statement van je verhaal.

Praten tegen de grond
Het feestvarken Dirk van Delft begon met zo’n statement : ‘De wet van Sjoukje Dijkstra: de vrije kuur.’ Het werd een mooi rond verhaal over de vrije kuur van Sjoukje als metafoor voor alles waar niemand op zit te wachten, maar als je het aanreikt vindt men het toch leuk. Dirk is een opvallend enthousiasmerende spreker. Ook een snelle spreker, dat mag wel ietsjes trager van mij, maakt het luisteren prettiger. Hij praat, net als Hendrik overigens, vrij veel tegen de grond terwijl hij totaal niet angstig lijkt voor het publiek dus dat is een gewoonte die eruit mag van mij: blijf gewoon contact houden met het publiek, vinden wij fijn. Dirk gebruikt verder ook twee handen voor de afstandsbediening van de powerpoint, dat lijkt mij niet echt nodig en telkens bij iedere doorklik aandachtig kijken naar dit apparaatje lijkt meer op jezelf een houding willen geven dan noodzakelijk. Niet dat het lijkt of Dirk het nodig vindt om zichzelf een houding te geven maar zoiets sluipt er toch soms ongemerkt in. Ik zou het afleren;-)

Regels? Nee!
Verder met de houding van Ionica: ze liet ons ook nog een mooi voorbeeld zien van de onzin van sommige ‘regels’. In dit geval de presentatieregel: Armen over elkaar is een gesloten houding, toont afstandelijkheid, arrogantie, dominantie en dus altijd fout!’ Ionica ging bij het luisteren naar vragen uit het publiek en het beantwoorden daarvan met haar armen over elkaar staan. Ik heb geen moment afstandelijkheid gevoeld op die momenten. Misschien wel juist niet: ze gaf en nam de tijd, luisterde aandachtig, antwoordde zorgvuldig. Die armen over elkaar konden prima omdat het niet een uiting van iets negatiefs was, het ‘los’ en ontspannen was, ze zich er niet in vastzette, er geen teveel aan spanning of verkramptheid bij kwam kijken, er dus niets achter zat behalve zichzelf een makkelijke ‘wachthouding’ aanmeten. De intentie van Ionica was niet negatief en kwam niet negatief over. We hoeven voor ‘armen over elkaar’ dus geen algemeen verbod in te voeren. Krampachtig iets Niet doen wat natuurlijk voelt komt net zo onnatuurlijk over als krampachtig iets Wèl doen.

Regels? Ja!
Wat voor mij wèl een ‘regel’ en gebod mag zijn is: duidelijk en verstaanbaar spreken. Niet selectief maar gewoon netjes alle woorden. Klinkt overbodig maar toch betrap ik sprekers, zoals ook Hendrik Spiering, er regelmatig op de ‘eindjes’ van de zinnen zachter of slordig uit te spreken en heel af en toe wordt een zin helemaal niet afgemaakt. Jammer, want het was zeer de moeite waard hoe Hendrik ons liet zien hoe de berichtgeving van wetenschap in kranten (met name de NRC) veranderd is in de loop der jaren. Zijn pleidooi is: concentreer je op een beperkt aantal nieuws items en geef meer aandacht voor de context van die items. Hij oogde rustig en werd losser naarmate hij langer bezig was. Maar met dat ‘slordige’ spreken lijkt het alsof hij er snel van af wil of ervan uitgaat dat een half woord voldoende is om het verhaal te begrijpen, Maar dat laatste is vaak toch echt niet het geval, zeker niet wanneer je nieuwe informatie geeft.

En Ionica?
Ionica spreekt, mede om de voor haar bekende misverstanden met de ontvanger te voorkomen, natuurlijk wel alle ‘eindjes’ luid en duidelijk uit en is verder ook absoluut een zeer prettige spreker. Zonder ‘voorleestoon’ maar juist met een heel natuurlijke gesprekstoon. Alsof je met haar aan de keukentafel zit. Als je haar zo vrolijk en enthousiast ziet en hoort spreken krijg je zin om nog veel meer van haar te horen. Iets wat deze middag trouwens gold voor alle sprekers. Boeiende verhalen, ervaren en authentieke sprekers. Dat maakt zo’n symposium zeer geslaagd!

Wanneer is JOUW volgende presentatie? En hoe authentiek ben jij dan als spreker?

OVER DE LICHAAMSTAAL VAN.....


"OVER DE LICHAAMSTAAL VAN....." is een column waarin ik de lichaamstaal van een bekende persoon analyseer. Dit doe ik naar aanleiding van een lezing, presentatie, voorstelling, tentoonstelling, etc.

Wil je direct een afspraak maken, of eerst meer informatie?
Neem contact met me op.